یک اختلال ژنتیکی اتوزومال غالب است که به علت جهش در ژن FBN1 رخ می دهد. این ژن مسئول تولید فیبریلین-۱ (Fibrillin-1) است که یکی از اجزای اصلی بافت همبند بدن می باشد. این بیماری می تواند چندین سیستم از جمله اسکلت، قلب و عروق، چشم ها، پوست و سیستم عصبی را تحت تأثیر قرار دهد.

علت شناسی و ژنتیک

• ژن مسئول: FBN1 واقع در کروموزوم ۱۵.
• الگوی وراثتی: اتوزومال غالب (۵۰ درصد احتمال انتقال از والدین به فرزند).
• مکانیسم: جهش در ژن FBN1 باعث نقص در تولید فیبریلین-۱ می شود که منجر به ضعف و کشسانی غیرطبیعی بافت های همبند می گردد.

علائم و نشانه‌ها

۱. علائم اسکلتی

• قد بلند و دست‌ها و انگشتان کشیده و باریک (آراکنوداکتیلی).
• اسکولیوز یا کیفوز (انحنای غیرطبیعی ستون فقرات).
• ناهنجاری‌های قفسه سینه:
  • پکتوس کاریناتوم (برآمدگی جناغ سینه).
  • پکتوس اکسکاواتوم (فرورفتگی جناغ سینه).
• شلی و بیش‌انعطافی مفاصل.

۲. علائم قلبی-عروقی

• اتساع آئورت (Aortic Dilation) که ممکن است منجر به پارگی آئورت (Aortic Dissection) شود.
• نارسایی دریچه‌های قلب به‌ویژه دریچه آئورت و میترال.
• افتادگی دریچه میترال (Mitral Valve Prolapse).

۳. علائم چشمی

• دررفتگی عدسی چشم (Ectopia Lentis) که می‌تواند در یک یا هر دو چشم رخ دهد.
• نزدیک‌بینی شدید.
• خطر بیشتر برای ابتلا به آب‌سیاه و آب‌مروارید.

۴. علائم پوستی

• ترک‌های پوستی بدون تغییرات وزنی.
• افزایش کشسانی پوست در برخی موارد.

۵. علائم سیستم عصبی

• اتساع کیسه دورال (Dural Ectasia): گشادشدگی غلاف نخاعی که ممکن است باعث کمردرد و مشکلات عصبی شود.

تشخیص

۱. معیارهای تشخیصی گنت

• معیارهای گنت (Ghent Criteria) برای تشخیص سندرم مارفان استفاده می‌شود.
• معیارهای اصلی:
  • اتساع آئورت
  • دررفتگی عدسی چشم
  • جهش در ژن FBN1
• معیارهای فرعی:
  • علائم اسکلتی متعدد
  • سابقه خانوادگی مثبت

۲. آزمایش‌های تشخیصی

• تست ژنتیکی: برای تأیید جهش در ژن FBN1.
• اکوکاردیوگرافی و MRI قلب: بررسی مشکلات آئورت و دریچه‌های قلب.
• معاینه چشم پزشکی: بررسی دررفتگی عدسی و سایر مشکلات بینایی.
• عکسبرداری از اسکلت: ارزیابی ناهنجاری‌های استخوانی و ستون فقرات.

درمان و مدیریت

• درمان قطعی وجود ندارد، اما مدیریت علائم و پیشگیری از عوارض امکان‌پذیر است.
• کنترل قلب و عروق:
  • بتابلوکرها یا مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE Inhibitors) برای کاهش فشار روی آئورت.
  • جراحی تعویض آئورت در موارد شدید.
• مدیریت اسکلتی:
  • فیزیوتراپی برای بهبود وضعیت بدنی و کاهش درد.
  • استفاده از بریس یا جراحی در موارد شدید انحراف ستون فقرات.
• چشمی:
  • عینک یا لنزهای تماسی برای اصلاح نزدیک‌بینی.
  • جراحی عدسی در صورت دررفتگی شدید.
• پیشگیری از عوارض:
  • اجتناب از ورزش‌های پرفشار که باعث افزایش فشار خون یا استرس فیزیکی می‌شوند.
  • پیگیری منظم پزشکی برای کنترل وضعیت قلب، چشم و اسکلت.

مشاوره ژنتیک و پیشگیری

• به دلیل الگوی وراثتی اتوزومال غالب، مشاوره ژنتیک برای افراد مبتلا و خانواده‌های آن‌ها توصیه می‌شود.
• آزمایش‌های پیش از تولد در مواردی که یکی از والدین مبتلا باشد، امکان‌پذیر است.

علائم کلیدی در کودکان:

• قد بلند و دست‌ها و انگشتان بلند و باریک (آراکنوداکتیلی)
• ناهنجاری‌های ستون فقرات (اسکولیوز یا کیفوز)
• بیش‌انعطافی مفاصل (افزایش تحرک مفاصل)
• ناهنجاری‌های قفسه سینه (فرورفتگی یا برآمدگی جناغ سینه)
• اختلالات بینایی (نزدیک‌بینی شدید یا دررفتگی عدسی چشم)
• مشکلات قلبی-عروقی (اتساع آئورت یا نارسایی دریچه‌های قلب)

تشخیص آزمایشگاهی:

• تست ژنتیکی: تشخیص جهش در ژن FBN1 که مسئول تولید فیبریلین-۱ (پروتئین اصلی بافت همبند) است.
• اکوکاردیوگرافی و MRI قلب: بررسی مشکلات آئورت و دریچه‌های قلب.
• معاینه چشم پزشکی: برای تشخیص دررفتگی عدسی یا سایر مشکلات بینایی.
• عکسبرداری از اسکلت: ارزیابی ناهنجاری‌های استخوانی و ستون فقرات.